1937 ОНЫ 9-Р САРЫН 10 Энэ хар өдрийг өнөөдөр улс төрийн хилс хэрэгт хэлмэгдэгсдийн дурсгалыг хундэтгэж гашуудах өдөр байх болно Улс төрийн тоталитор-коммунист дэглэмийг үзэл бодлоо болгосон нэг намийн тогтолцооны мөн чанарын илэрхийлэл, үр дагавар нь Монголд өрнөсөн улс төрийн Их баривчилгаа нэрийн тэр үеийн монголын сор болсон гайхамшигт сэхээтнүүдийг баривчилан шийтгэж дийлэнхийг нь буудан алсан их хядлагын оргил үе билээ. МАХН дангаар төр барьсан 70 жилийн хугацаанд улс эх орныхоо шилдэг сэхээтнүүд, улс төр нийгмийн зүтгэлтэнүүд, үндэстний хөрөнгөтнүүд, үндэстний үзэлтнүүд, соёл боловсролын ажилтнууд, энгийн номхон ард иргэд нийтдээ 36000 хүн их хядлагын золиос болжээ. Зохиолч эрдэмтдийн бүтээлийг хориглон шатааж түүх соёлын үнэт дурсгал болсон 700 гаруй сүм хийд коммунист хийрхлийн золиос болж байв. Олноор нь хомроглон хядсан урт удаан хугацаанд 36000 гаруй хүн баривчлагдан шийтгүүлсэнээс 27720 хүн нь буудуулж алтан амиа алджээ. Энэхүү их хядлагад Монголын насанд хүрсэн эрэгтэйчүүдийн 10,9%, нийт ард түмний 5%-нь өртжээ. Нэг үгээр хэлбэл 20 хүн тутмын нэг нь, 10 эрэгтэй хүн тутмын нэг нь зохиомол хэргийн золиос болж цуст яргалал алан хядлагын амьд бай болсон байна. Үүнийг гадаад хэлээр ГЕНОЦИТ гэнэ. Энэ нь үр үндэсээр нь хүйс тэмтрэнэ гэсэн утгатай үг. Нөгөө талаас хэлмэгдүүлэлт гэж зөөлнөөр нэрлэсэн энэхүү их хядлага нь 1937 оын 9 сарын 10нд эхэлсэн юм биш. Өч төчнөөн мянган лам хядаж байх явцдаа чухам энэ өдөр Монголын төрийн удирдагч нарыг бөөнөөр нь хомроглон баривчилсан. Өөрөөр хэлбэл Монголд өрнөсөн их хядлага ид дундаа орж байсан хэрэг. Хядлага нь 1921 оны эцсээр “Саж ламын хэрэг” гэгч нэрээр эхэлсэн юм. Нэг үгээр хэлбэл 2007 оны 9 сарын 10-н бол МАХН-ын хувьд их хядлагыг амжилттайгаар эхлүүлсэний 70 жилийн яруу алдарт баяр, Монголын ард түмний төрөл төрөгсөдөө дурсан санаж эмгэнэн гашуудах өдөр билээ. Манай улсад улс төрийн хомроглон хороох их хядлага болсон нь гадаад болон дотоодын тодорхой хүчин зүйлтэй холбоотой. Гадаад хүчин зүйл: 1930 – аад эхнээс ЗХУКН намын зүгээс Монголын талаар явуулах бодлого илэрхий идэвхижижээ.Энэ үед Зөвлөлтийн нам төв хорооны дэргэд Монголын талаар асуудлыг байн байн хэлэлцэж тогтоол шийдвэр гаргадаг байв. ЗХУКН-ын Төв хорооны улс төрийн товчоогоор 1930-1939 онд Монголын асуудлыг 168 удаа хэлэлцсэн байна. ЗХУКН шууд заавар зөвлөмжээ МАХН-н төв хороо, улс төрийн товчоонд өгч байсан. Хувьсгалын эсэргүү, Японы тагнуул гэгдэх хэсэг хүмүүсийн нэрсийн жагсаалт авч ирсний дагуу 1937 оны 9 сарын 10ны шөнөөс баривчилгаа эхэлсэн. Дотоод хүчин зүйл: Улс төрийн их хядлаганд нөлөөлсөн дотоод хүчин зүйл нь ЗХУКН-н шууд хуулбар болох МАХН-ын Төв хороо, улс төрийн хороо байв. Харин гүйцэтгэгч нь МАХН-ын улс төрийн байгууллага болох ДХЯ болон НАХЯ байв. Уг цуст яргалал олноор алан хядах үйл ажиллагааг хууль ёсны болгох зорилгоор тусгай комиссоос сэжигтний амь насанд ноцтой хохирол учруулалгүйгээр эрүүдэн байцаахыг зөвшөөрсөн шийдвэр гаргажээ. Ингэснээр дотоод яамны гүйцэтгэх ажилтнууд өөрийн дураар харгис хэрцгий эрүү шүүлтээ хуулийн дагуу эрхлэх эрхтэй болсон байна. Хэргийг шүүх байгууллага тасалдаггүй харин МАХН-ын Бүрэн Эрхт Тусгай Комисс шийдэж байсан бөгөөд уг комиссын шийдвэрт давж заалдах эрх хохирогч нар байдаггүй байсан байна. МАХН-н улс төрийн байгууллага болох ДО яамыг хэмжээгүй бүрэн эрхт болгосон байна. Тухайн үеийн дотоодын тагнуулын мэдээлэгч нар нийт 50,000-д хүрч байжээ. Улс төрийн их хядлагыг 4 үе шатанд хуваан авч үздэг. I - Үе шат, /1922 – 1940/ Эхний үе шат Монголын хувьсгалыг ЗХУ-н загварт оруулахын тулд Монголын улс төрийн лидерүүдийг хэлмэгдүүлэлтэнд өртүүлжээ.Бодоо Данзан нарыг улс төрийн тавцангаас зайлуулж Коминтерний заавраар тайж угсаа, үндэстний хөрөнгөтөн, сэхээтэн лам нарын хөрөнгийг нийгэмчилж/10 сая төгрөгний үл хөдлөх хөрөнгө/ 1928-1932 онд Монголын эдийн засгийн гол баялаг малыг 6 саяаар хороов. ЗХУКН болон МАХНын бодлогыг эсэргүүцсэн хэмээн Ж.Лхүмбэ, П.Гэндэн, Г.Дэмид, Д.Лувсаншарав нарыг японыг түшиглэсэн хувьсгалын эсэргүү гэсэн хэд хэдэн хэргийг зохион байгуулж үр дүнд нь 26000 хүнийг хомроглон баривчилаж шийтгэсэнээр их хядлагын эхний үе шат эхэлсэн. Энэ үйл ажиллагааг гардан хийсэн МАХН-ынОнцгой бүрэн эрхт комисс 1937 оны 10 сард байгуулагдан 1939 оын 4сарын 22 хүртэл ажиллахдаа 50 удаа хуралдаж 25437 хүнийг шүүж 20099 хүнд цаазаар авах ял ноогдуулж байжээ. II – Үе шат /1940 – 1955/ Уг байгууллагын татан буулгасны дараа МАХН-ын Тусгай комиссыг байгуулснаар улс төрийн их хядлагын II үе шат эхэлжээ. Энэ комиссын гол үүрэг нь аймшигт цуст хядлагыг гардан хийсэн хүмүүсийн эсрэг чиглэсэн нь хэргийн гэрчийг устгаж түүхэн үнэнээс зайлсхийх гэсэн оролдлого байлаа. Энэ байгууллага тус хугацаанд 206 хүнийг шийтгэж ялласны ихэнхийнх нь хувь заяа ЗХУ-д шийдэгджээ. III – Үе шат /1956 – 1990/ Улс төрийн хэлмэгдүүлэлтийн III үе шат нь Монголын шинэ үеийн сэхээтнүүдийн эсрэг хандаж тэдний үндэс угсаа эх оронч үзлийг нь мохооход чиглэгдэж байв. 1962 онд Чингис хааны 800 жилийн ойш тэмдэглэлээ, үндсэрхэг үзэл гаргалааМарксизм-Ленинизмын жанжин шугамаас ухарлаа, МАХН-н суртал ухуулга бодлогыг эсргүүцлээ хэмээн Д.Төмөр-Очир, Ц.Лоохууз, Б.Сурмаажав Р.Чойном тэргүүтэй олон сэхээтнүүдийг үүнд хамруулжээ. Ийнхүү Монгол дахь их хядлага нь аажмар төрхөө өөрчилөн нам захиргааны арга хэмжээ авч шийтгэх, нэр төр, нандин чанарыг гутаах, үзэл бодлоор хавчин гадуурхаж нэр хоч өгөх зэргээр үргэлжилж байв. Энэхүү зохиолмол хэргүүдээ тулган хүлээлгэхэд тэднийг нойр хоолгүй байлган жижүүрлэн байцаах, зодох, айлган сүрдүүлэх, аргадах зэрэг хууль бус хүний ёсонд байж боломгүй аргуудыг өргөнөөр ашиглаж байв. Мөн хэргийг таслан шийтгэх ажилыг шүүх байгууллагаар оруулалгүй, прокурорын хяналтаас гадуур, сэжигтэнд биеэ өмгөөлөх боломжгүй болгожээ. Их хядлаганд өртөгсөдийн дийлэнхи нь лам нар байсан юм. Лам нар тулгасан хэрэг хүлээхдээ амархан, дуулгавартай хүлцэнгүй байсан нь хэрэг тулган хүлээлгэхэд амархан байжээ. IV – Үе шат /1990 оноос одоог хүртэл/ Түүх сөхвөл улс төрийн өндөр албан тушаалд томилогдох магадлал өндөртэй хүмүүс учир битүүлгээр амь насаа алдаж байсан тохиолдол олон байдаг байна. 1998 оны 10 сарын 2ны баасан гариг Өглөө нь МУ-г шадар сайд асан Ч.Пүрэвдорж гуай насан эцэслэсэн байсан тул УИХ-гишүүн,дэд бүтцийн сайд С.Зоригийг ЗГ-н шийдвэрээр талийгаачыг оршуулах комиссын даргаар томилжээ. Харин орой нь С.Зориг гэртээ бусдын гарт онц ноцтой маш хэрцгийгээр 16 удаа хутгалуулан алтан амиа алдсан юм. Хамгийн гол нь УИХ-ын гишүүн С.Зориг МУ-н ерөнхий сайдаар томилогдох нь нэгэнт тодорхой болчихсон үедээ бусдын гарт амь үрэгдсэн нь улс төрийн их хядлага үргэлжилж байгаагын нэг илрэл хэмээн үзэж байна. Түүнчлэн талийгаачийн ээж Доржпалам гуай хэргийн цорын ганц гэрч болох Б.Булганг буруутган хэлснээс удалгүй нас барсан байна. 1999 оны 10 сарын 28ны бямба гариг Тусгаар тогтнол эрх чөлөөний төлөө хамгийн их дуугарч байсан монголын ард түмний хайртай хүн Улсын Их Хурлын гишүүн О.Дашбалбар үл мэдэх зүйлд хордон нас барсан. Түүний онош нь элэгний дутагдал гэж гарсан байдаг ч хамаг шүд нь өмөрч унасныг яруу найрагч З.Дорж ярьдаг. Элэгний дутагдлаар хүний яс идэгдэж, арьс цоордоггүй болохоор энэ бол яахын аргагүй хор. 2001 оны 1 сарын 13ны ням гариг Олонхийн дээрэнгүй түрэмгийллийг ганцаараа сөрөн жогсож МАХН увайгүй бодлогыг тууштай эсэргүүцэгч Улсын Их Хурлын гишүүн, Эрдэнэт үйлдвэрийн ерөнхий захирал асан Ш.Отгонбилэг 2001 оны 9 сарын 29ны ням гариг Эрх мэдэл, албан тушаалын төлөөх увайгүй өрсөлдөөнийг эсэргүүцэн зогсож байсан Улсын Их хурлын дарга Л.Энэбиш 2006 оны 3 сарын 25 ны ням гариг Эх орон байгаль газар шорооныхоо төлөө тэмцэлд сонгогч олон түмнээ уриалан дуудаж байсан Улсын Их Хурлын гишүүн, Миний Монголын газар шороо хөдөлгөөний Тэргүүн О.Энхсайхан 2006 оны 11 сарын 12ны ням гариг Төрийн өмч, хувийн өмчийн холион бантанг олох гэж эрмэлзсэн Зуучлах товчооны дарга Д.Сүхбаатар Тэд бүгдээрээ шуугиан дуулианы эзэд байв. Тэдний үхлийн дараа олон хүн сэжиглэгдэн байцаагдаж, гүтгэгдэн доромжлогдсон болохоос биш гэм буруутныг олж тогтоож, шүүн хэлэлцэх асуудалд анхаарлаа хандуулахгүй байсаар өдийг хүргэлээ. Хамгийн харамсалтай нь талийгаач нарын эмнэлгийн дүгнэлтэнд өнөөх л нэг улигт үгийг дахин дахин бичнэ. “Цус харвалт, элэгний дутагдал,угаарт хордсон, осолд орсон” ингээд гүйцээ. Талийгаачид ямар нэгэн сэжигтэй нууц байдлаар хорвоогийн мөнх бусыг үзүүлдэг. Цаашид МАХН-н их хядлагын золиос хэн байхыг бид таашгүй. Дарангуйлалын тогтолцоо их хядлага геноцит аллагыг дагуулж ирсэн бол Ардчилсан хувьсгал цагаатлыг авчирсан билээ. ҮЙ ОЛНООР УСТГУУЛСАНЫГ САНАЖ ҮРГЭЛЖ ТА БУЯН ҮЛДЭЭРЭЙ!! ҮНЭН ДУТАЖ ХЭЛСЭГДСЭНИЙГ САНАЖ ҮРГЭЛЖ ТА СЭРЭМЖИЛЖ ЯВААРАЙ!! Ө.ШИЖИР

Ид залуу насандаа амьдрах эрч хvчээр дvvрэн, мєрєєдєл хvсэл нь бадарсан vедээ хийх ажилгvй, олох орлогогvй цєхрєл гунигаар дvvрэн явна гэдэг юутай харамсалтай.

Статистик тоо баримтаас харвал манайд 180 орчим мянган 18-35 насны залуучууд ажилгvй явж байна. Энэ бол жижигхэн Монгол орны хувьд их тоо тєдийгvй нийгмийн бусад сєрєг vзэгдлийн шалтгаан нєхцєл болж байна. Бvтээхийн хvсэл бадарч яваа эрч хvчтэй насандаа гудамж метрлэн, тэдний єєрсдийнх нь хэлдэгээр лааз єшиглєж яваа залууст маань ямархуу зовлон бэрхшээл тохиолдож байдгийг vнэндээ бид бараг ярьдаггvй ээ. Эдгээр залуус маань социализмийн vед нийгэмдээ шударгаар хєдєлмєрлєснийхээ тєлєє хєрєнгє хуримтлал хураагаагvй малчид, сэхээтэн, ажилчдын vр сад агаад чухам vvнийх нь тєлєє эцэг эхээ буруушааж явдаг биз ээ.

Тvvнээс гадна эдийн засгийн шилжилтийн vе гэж голдуухан ярьдаг хувийн ємч бvрэлдэн тогтох эхний жилvvдэд одоо 18-40 настай байгаа залуучууд дєнгєж арван жилд сурч аанай л их бvтээн байгуулалтын эзэд болохоор бэлтгэгдэж байсан. Тэд нийгмийн баялгаас єєрєєр хэлбэл хувийн ємчтєн болох анхны хувиарлалт болон бизнесийн алтан боломжоос хоцрогсод юм.

Тэднийг ийнхvv амьдралд бэлтгэгдэж байх vед боловсрол єндєр тєлбєртэй болж, улсын ємч бvхэлдээ задран, асар олон хvнийг ажлын байраас нь чєлєєлж, нийгэм бvхэлдээ тэднийг хvлээн авахааргvй бужигнаан тэмцэл дунд оршиж байлаа. Хvнд амьдрах чадвар єгдєг нарийн мэрэгжлийн сургуулиуд тарж бутран, чанаргvй, нийгмийн хэрэгцээ шаардлагаас хэт давсан дээд болон их сургуулийн тоо тэнцвэрт байдлаасаа хол давах болов. Арга ядсан эх эцэг арав тєгссєн охид, хєвгvvддээ ажилгvйчvvдийн эгнээнд оруулахгvйн тулд мєнєєх л чанаргvй сургуулиудад сvvлчийн найдлага тавьсаар ирлээ. Гэвч их дээд сургууль тєгсєгчдийн 40 хvрэхгvй хувь нь ажлын байртай болж, дээд мэргэжлийн ажилгvйчvvдийн арми гэсэн шинэ нэр томъёо бий боллоо. Энэ армийнхан жирийн мэрэгжилгvй ажиллагсдаас ч хvнд байдалд байна. Тэд биеийн хvч шаардсан, бидний ярьж заншснаар хар ажил хийе гэхээр сураагvй, гуталчин, vсчин, худалдагч хийе гэхээр юуны тєлєє сурлаа гэсэн бодолдоо баригддаг, бас vе тэнгийнхнээсэ ичдэг.

Харин ажил олгогчид маань сvvлийн vед бараг даварч дээд мэргэжлийн цэвэрлэгч, угаагч, тогооч авна. Тэд єндєр, 25 наснаас хэтрээгvй, царай зvс сайтай гэж яг зах дээр худалдах гэж байгаа бараа шиг янз бvрийн шаардлага тавьсан зар єгєєд єчvvхэн бага цалин хєлс амалдаг болсон. Зальтай нэг нь эхний саруудад туршилтаар авна гээд хоёроос гурван сар хєлсгvй ажлуулаад ямар нэгэн шалтаг гарган халчихаад дараагийн хєлсгvй ажиллагсдийн эрэлд гардаг.

Засаг тєрийн зvгээс Мянганы зам, барилга, бvтээн байгуулалт зэрэг олон хvний хvч шаардсан ажлын байр гаргадаг ч голдуу хятадууд эсвэл хэл ам татлахгvйгээр нь боловсролгvй хар ажилчид авчихдаг. Ингээд л асар их хєрєнгєєр боловсорсон бvрэн дунд, дээд боловсролтой ажилгvйчvvд мєн л хоосон хоцордог.

Ялангуяа залуу хєвгvvд, эрчvvдийн хувьд байдал тун ч эмгэнэлтэй байна. Ид гэр бvлээ зохиох насандаа ажилгvй яваа залуус яаж орон гэр толгойлж vр хvvхэдтэй болох вэ? Тэднийг ажилд авах бараг цорын ганц эх vvсвэр нь хамгаалалтын албад байдаг гэлтэй. Гэвч хvч чадалтай, єндєр , тусгай бэлтгэгдсэн гэх шаардлагыг баргийн хvн давдаггvй.

Сvvлийн vед такси тvрээслэх гэдэг шинэ ажлын байрын эх vvсвэр гарч байгаа ч барьцааны 500 мянган тєгрєг тушаах євєрмєгц нєхцлийг нь хэрийн хvн давдаггvй гэх. Арга ядсан тэд хувийн жижиг бизнес эрхлэх талаар арга саам хайдаг ч гарааны санхvvжилт олддоггvй. Эсвэл барьцааны хєрєнгєгvй, эсвэл туршлага дутаж эрсдэл орох нь олонтаа. Ингээд л ажилгvйдлийн арми улам єтгєрч, ядуурал огтхонч буурдаггvй. Харин архидан согтуурал, хvнд гэмт хэрэг, танхайрал, дээрэм, хулгай єсдєг. Хэвлэл, сонины мэдээнээс харж байхад ихэнх гэмт хэрэг / бараг 80 хувь нь/ согтуугаар vйлдэгдэн иймэрхvv хэрэгт голдуу ажилгvй эрчvvд холбогдох болсон. Эмэгтэйчvvдийн хувьд дээрэм хулгай, хvнд гэмт хэрэгт холбогдох нь бага ч залилан, биеэ vнэлэх явдал бараг тэдэнд бvхэлдээ хамаарч байна.

Ажилгvйдлийг багасгах талаар тєрийн зvгээс олон арга хэмжээ авч байгаа гэх боловч vнэн хэрэгтээ нийгмийн ажилгvйдлийн тєвд байгаа залуучуудын талаар доривтой юу ч хийхгvй байна. Залуучуудыг гадаадад сургах, цагаач дадлагажуулагчаар явуулах зарим нэгэн арга хэмжээ авч байгаа ч жинхэнэ ажилгvй, амьдрах замаа хайж яваа, тєрєєсєє халамж анхаарал хvсч байгаад нь энэ ажил огтхон ч хvрдэггvй. Ажиллах хvчин гаргах эрх авсан цєєн баячуудын хялбархан мєнгє олох бизнес болон хувирч , ажилгvйчvvлд тус болох нь байтугай тэдний халаасны эцсийн мєнгийг шавхах нарийн арга болон хувирч байна. Явуулах тухай сураг шийдвэр гараагvй байхад бvртгэлийн мєнгє, хэлний сургалтын мєнгє гэхчлэн татаас , хувь аваад хэдэн сар жилээр горьдлого тєрvvлэн хvлээлгэсээр байдаг. Зарим нь шууд луйвар хийдэг. Ийм жишээ захаас аван бий. Энэ байдлаас цєхрєн итгэл найдвараа єдрєєс єдєрт алдаж байгаа залуус маань сэтгэлээ архи, шоугаар засч алсдаа ямар байсан хилийн чанад гарч ажиллана гэж хvлээсээр байдаг аж.

Тэдний хувьд эх орноо vнэлэх, хайрлах, хvндлэх сэтгэл нь энэ хэрээр нимгэрч, оюуны хоосролд автан, хэзээ ч засрахгvй залхуучуудын эгнээнд шилжиж хожмоо ажил олдлоо ч хийх чадваргvй болдог. Таван жилд сурсан их сургуулийн боловсрол нь гурван жилийн ажилгvйдэлд мартагдан, шинээр тєгссєн мэрэгжилтэнд байр сууриа тавьж єгєхєєс аргагvйд хvрнэ. Энэ бvхэн зєвхєн хувь хvнд тєдийгvй нийгэмд ч сєргєєр нєлєєлєн шилжилтийн гэж тодорхойлж байгаа зах зээлийн жилvvдэд олон мянган залуучуудын амьдрал "золиос" болон хувирч ядуурлын эгнээд мянга мянган охид хєвгvvд орснийг эрхбиш эрэгцvvлэн бодууштай. Ажилгvй болохоор тэдэнд нийгмийн даатгалд тєлєх ямарч орлого байхгvй учир євдсєн ч єндєр тєлбєр тєлж, хєгширсєн хойноо ч нийгмээс хувь хvртэх эрхгvй хоцорно.

Миний бодлоор тэднийг дvvрэг дээр орон тооны байцаагч бvртгэх тєдийхэн, хєдєлмєрийн албад ганц нэгээр нь ажлын байр олгосон нэр зvvсэн хэвээр байвал ажилгvйдэл, ядуурлыг ч огтхон багасгаж чадахгvй ээ. Чадахгvйгээр vл барам ажилгvйдлээ ч гvйцэд таньж мэдэхгvйд хvрнэ. Ядуурлыг эрс бууруулах Засгийн газрын тавьж байгаа зорилтыг хангах хамгийн ойр дот зам бол тэдний амьдарч байгаа газрыг, орон байрыг, єєрийнх нь тухай мэдээллийг бvрэн судалсан бvртгэлжvvлэлтийг хийж, хvнд нь таарсан ажил олгох, амьдрах чадвар суулгах тєрєл бvрийн сургалт зохион байгуулах, жижиг зээл олгох амьдралд итгэх итгэлийг нь буцаан олгох явдал юм. Харамсалтай нь бид биш гадаадынхан энэ ажлыг хэнээс илvv дотно сэтгэлээр зохион байгуулж, жинхэнэ ажилгvй хvнд хvрсэн vйлчилгээ vзvvлж чадаж байна.

Тухайлбал, Дэлхийн зєн хэмээх байгууллага амьдрах гэж ядаж яваа олон хvнд гар сунган тусалж чадсан билээ. Бид нийтээрээ ажилтай нь ажилгvйтэйгээ ядуу байх шалтгаан нь амьдарч ажилаж байгаагийнхээ нуруун дээр ажилгvйчvvд нь тарвалзаж олсон орлогыг нь хувааж байгаа явдал юм. Нэг ажилтай хvн дєрвєн ажилгvй хvнийг тэжээдэг гэх тоо баримт бий.

Зєвхєн монголд л ийм тєрєлсєг, ах дvvсэг холбоон дээр зах зээлийг тогтолцоог хєгжvvлж, ажилгvйдлийн армиа тэжээж байгаа нь ёстой л бидний улиг болтол ярьдаг бэлэнчлэх сэтгэлгээг тєрvvлж байна. Бид залуучуудаа хэдэн жил ажилгvй явуулах юм бэ? Ажилгvй 200 мянган хvн гэдэг уг нь дунд зэргийн нэг л vйлдвэрийн ажиллагсад шvv дээ. Хувийн хэвшлийнхэн тэдэнд ажлын байр гаргаж чадахгvй бол тєр яагаад vйлдвэр байгуулж болохгvй гэж . Vнэхээр ажилгvйдлийг арилгах зєв бодлого, ажил хэрэгч санаачилга дутаж байгаа хэрэг биш vv?

Ө.ШИЖИР